Sayın abonemiz,
Akaryakıt istasyonları için işyeri açma ve çalışma ruhsatı aşamasında uygulanan mesafe şartları (kilometre tahdidi), 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve buna dayanarak çıkarılan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde belirlenmektedir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) kararları ile bu konudaki uygulama esasları düzenlenmiştir.
Akaryakıt istasyonları arasında kilometre tahdidi uygulaması, ilk olarak 19.06.1996 tarihli ve 22671 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Tebliği ile başlamıştır. Tebliğ’de, karayolları üzerinde aynı istikamette iki akaryakıt satış istasyonu arasındaki mesafenin en az 10 km ve şehir içi yollarda en az 2 km olacağı ve bu hususun ilgili makamlarca verilecek ruhsatlarda göz önünde bulundurulması gerektiği düzenlenmiştir.
Konuyla ilgili 11.09.1996 tarihli ve 22754 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ikinci bir tebliğle 19.06.1996 tarihli Tebliğ yürürlükten kaldırılmış, ancak karayolları üzerinde aynı istikamette iki akaryakıt satış istasyonu arasındaki mesafenin en az 10 km ve şehir içi yollarda en az 2 km olması gerektiği düzenlemesi yeni tebliğde de korunmuştur. 11.09.1996 tarihli Tebliğ’de, öncekinden farklı olarak 19.06.1996 tarihinden önce bu konuda ilgili makamlar nezdinde yapılmış bulunan ve işlemleri sonuçlandırılamayan her türlü müracaata, müktesep hakların korunması maksadıyla Tebliğ hükümlerinin uygulanmayacağı öngörülmüştür. Diğer bir deyişle, 19.06.1996 tarihinden önce akaryakıt istasyonu kurulması için herhangi bir işlem yapılan yerler kilometre tahdidi uygulamasından muaf tutulmuştur.
Mevzuat ve yargı içtihatları çerçevesinde sorunuzun değerlendirmesini aşağıdaki gibi açıklamak mümkün bulunmaktadır. Yön Esası ve Yol Statüsü Kriteri: EPDK'nın düzenlemelerine göre, kilometre tahdidi uygulamasında istasyonun üzerinde bulunduğu yolun adından veya kodundan ziyade yolun karakteristiği (trafik yapısı) ve yön esası dikkate alınır. D-200 karayolu, Türkiye'nin ana omurgasını oluşturan temel transit şehirler arası devlet yollarından biridir. Taşınmaz mücavir alan sınırları içinde yer alsa dahi, karayolunun ulusal ağdaki fonksiyonu, transit trafik yapısı ve standardı gereği bu tür yollar üzerindeki tesisler hukuken şehirler arası yol statüsünde değerlendirilir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 14.06.1997 tarihli ve 23019 sayılı Resmi Gazete’de konuyla ilgili yeni bir Tebliğ yayımlamıştır. Yeni Tebliğde kurulacak akaryakıt istasyonları arasında mesafe şartı aranması hususunda yetki ve sorumluluk ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile belediyelere verilmiştir. Tebliğ’in 1 inci maddesinde “belediye sınırları dışında kalan karayolu kenarında” aynı istikamette iki akaryakıt satış istasyonu arasında olması gereken asgari mesafe 10 km; “belediye ve mücavir alan sınırları içindeki karayolları kenarında” ise aynı istikamette olan istasyonlar arasındaki mesafe ise 2 km olarak belirlenmiştir. 19/06/1996 tarihinden önce işlemleri başlatılan yerler için ise asgari mesafe şartı aranmayacağına ilişkin hükme de yer verilmiştir.
Yukarıda değinilen tebliğler uyarınca 1996 yılında başlamış olmasına rağmen, kilometre tahdidi uygulamasının başarılı bir şekilde uygulanamadığı görülmüştür. Bu nedenle, 04.12.2003 tarihinde kabul edilen, 20.12.2003 tarihli ve 25322 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5015 sayılı Kanun’un 8 inci maddesinde; bayiler ve dağıtıcıların, lisanslarına göre kurdukları akaryakıt istasyonlarını Kurum’a bildirerek işletmeye başlayacakları, akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki mesafelerin, aynı yönde olmak üzere, şehirlerarası yollarda 10 (on) kilometreden, şehir içi yollarda 1 (bir) kilometreden az olmamak üzere Kurul tarafından çıkarılacak ve 01.01.2005 tarihinde yürürlüğe girecek Yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir. 5015 sayılı Kanun gerekçesinde, kilometre tahdidinin amacına dair herhangi bir değerlendirmeye yer verilmemiş, ancak söz konusu hükmün halen uygulamada çeşitli zorluklar bulunan istasyonlar arasındaki mesafenin belirlenmesi konusunda bir çözüm getirilmesi amacıyla eklendiğine değinilmiştir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından, 17.6.2004 tarihli ve 25495 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 45 inci maddesinde; “iki akaryakıt ve/veya LPG istasyonu arasındaki mesafe, aynı yönde olmak üzere, şehirlerarası yollarda 10, şehir içi yollarda 1 km’den az olamaz.” hükmüne yer verilmek suretiyle istasyonlar arasındaki kilometre tahdidi, şehirlerarası yollarda 10, şehir içi yollarda 1 km olarak belirlenmiştir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (“EPDK”), 17.11.2005 tarihli ve 579-113 sayılı Kararı’yla da;
“Akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki asgari mesafe kısıtlaması uygulamalarında,
a) İstasyonun üzerinde bulunduğu yol isminin veya yol kodunun değil, yön esasının dikkate alınmasına;
b) Şehirlerarası yolların üzerindeki akaryakıt ve LPG istasyonları arasında on kilometrelik mesafenin aranmasına,
c) Şehir içi yolların üzerindeki akaryakıt ve LPG istasyonları arasında bir kilometrelik mesafenin aranmasına,
d) Şehir içi yollar ile şehirlerarası yolların kesiştiği kesimlerde yer alan istasyonlar arasında en az bir kilometrelik mesafenin bulunmasına,
e) Şehir içi yollar ile şehirlerarası yolların yukarıda açıklanan hususlar dikkate alınarak birbirlerinden ayrı olarak değerlendirilmesine,”
karar vererek, mesafe tespitinin ne şekilde yapılacağını ve dikkate alınacak hususları belirlemiştir.
EPDK tarafından 01.01.2005 tarihi itibariyle yürürlüğe konulan uygulama kapsamında, lisans başvurusu yapılan akaryakıt istasyonlarının kilometre tahdidi şartlarını taşıyıp taşımadığını belirlemek üzere, başvuru sahiplerine akaryakıt istasyonu için yetkili yerel idare tarafından düzenlenen “asgari mesafe tespit tutanağı”nı da Kurum’a ibraz zorunluluğu getirmiştir.
Uygulamanın başlamasıyla birlikte, Kurum’a ibraz edilen asgari mesafe tespit tutanaklarından, istasyonun şehirlerarası yollarda 10 ve şehir içi yollarda 1 km olan asgari mesafe şartını taşımadığının tespit edilmesi halinde lisans başvuruları reddedilmesi gerekmektedir.
Kilometre tahdidi uygulaması kapsamında şehir içi ve şehirlerarası yol ayrımının hangi kritere göre yapılacağına dair ne 5015 sayılı Kanun’da, ne Lisans Yönetmeliğinde ne de münferit bir Kurul Kararı’nda herhangi bir düzenlemeye yer verilmiştir. Bununla birlikte, EPDK piyasa aktörleri ile istasyonların kurulumuna ilişkin gerekli izin, onay, ruhsat işlemlerini yapan ve asgari mesafe tespit tutanaklarını da düzenleyen yetkili mahalli idareleri bilgilendirmek ve yol göstermek amacıyla Kurum internet sayfasında yayımladığı "Petrol Piyasası Bayilik Lisansları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular" dokümanında konuyla ilgili "Büyükşehir belediyelerinde büyükşehir belediyesinin diğer belediyelerde ise belediyenin mücavir alan sınırı şehir sınırı olarak kabul edilmektedir. Buna göre belediye/büyükşehir belediye mücavir alan sınırları içindeki tüm trafiğe açık karayolları şehir içi yoldur. Belediye/büyükşehir belediye mücavir alanı dışındaki tüm trafiğe açık karayolları şehirlerarası yoldur. Karayolunun erişim kontrollü yol, devlet, il veya köy yolu olması kilometre tahdidine ilişkin değerlendirmeleri etkilemez." açıklamalarına yer vermiştir.
Bu bağlamda, EPDK ve ilgili kurum görüşlerinde; şehirlerarası yollar üzerinde yer alan istasyonlar için 10 kilometre, şehir içi yollarda ise 1 kilometre mesafe şartının aranacağı açıkça hükme bağlanmıştır. Taşınmazın mücavir alan içinde kalması, karayolunun şehirler arası niteliğini ortadan tek başına değiştirmez; burada baz alınması gereken asgari mesafe kısıtlaması şehirler arası esaslara göre 10 kilometredir. Mevcut faal akaryakıt istasyonu ile başvuru yapılan yer arasında 1,5 km mesafe bulunduğu belirtilmiştir. Şehirlerarası yollarda iki akaryakıt istasyonu arasında aynı yönde bulunması gereken asgari mesafe kısıtlaması 10 kilometredir. Mevcut istasyon ile yeni başvuru yapılan yer arasındaki mesafe (1,5 km), yasal asgari mesafe sınırının (10 km) çok altında kaldığından, mevzuat hükümleri ve kilometre tahdidi kuralı gereğince ilgili taşınmaza akaryakıt istasyonu ruhsatı düzenlenmesi mümkün değildir.
Mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda, başvuru yerinin bulunduğu D-200 karayolu güzergahı için şehirler arası yol esası (10 km) geçerli olup, 1,5 kilometrelik mevcut mesafe yasal sınırları karşılamadığından ruhsat başvurusunun reddi gerektiği görüşündeyiz.
